20 mei 2026 –
Een lossende gipsmal van Kirbi — wat er écht bij komt kijken
Vandaag ga ik aan de gang met het maken van een mal voor gietklei. Ik ga op zoek naar een vrolijk poppetje en zie Kirby voor me, welke ik nog ken uit vroegere Nintendo DS tijden. Op Thingiversie vind ik een soort van Kirby en besluit het model te downloaden als basis voor een gegoten versie. In de praktijk is dat de stap waar het meeste fout gaat. Maar vandaag ga ik dit traject in met één doel: uitzoeken wat er nodig is om van een willekeurig 3D-printmodel een lossende meerdelige gipsmal te maken. Dit wordt Kirbi — een Kirby-achtig figuurtje, bolrond, met armpjes, voetjes en oortjes die allemaal vrolijk de verkeerde kant op steken.
Spoiler: lossendheid is geen toevalligheid. Het is een ontwerpkeuze die je vooraf maakt, en de online tools daarvoor zijn beperkter dan je hoopt. Mocht iemand een goede tip hebben, dan hoor ik het graag.
Het bronmodel — leuk, maar niet ontworpen voor mallen
Kirbi is een typisch Thingiverse-model. Bolvormig lichaam, twee armpjes die zijwaarts uitsteken, twee voetjes onderaan, twee oortjes bovenop. Voor een 3D-printer is dat geen probleem — je print het met support (tree support breekt gelukkig makkelijk af) en je bent klaar. Voor een mal is het een ander verhaal: elk uitsteeksel is potentieel een undercut, en undercuts betekenen dat je je werkstuk niet uit de mal krijgt zonder iets te breken.
De vraag die ik voor mezelf wil kunnen beantwoorden: kan ik dit poppetje, zoals het is, gieten in gips zonder het model aan te passen?
Online lossendheid checken — minder vanzelfsprekend dan ik verwacht had
Voor je aan met maken van een mal begint, moet je weten waar je splitlijnen komen. Daarvoor gebruik je een draft analysis — een tool die de vlakken kleurt op basis van hun hoek ten opzichte van de trekrichting. Rood = undercut, groen = lossend. Hiervoor heb ik drie tools getest:
- FreeCAD — Draft Analysis is helaas uit de Part workbench gehaald. Werkt niet meer out of the box. Wel via een Python-macro die per face de normaal vergelijkt met de trekrichting — werkt, maar geeft tekstoutput, en helaas geen visuele kleurmap. Iets te complex voor de actie van vandaag.
- Bambu Studio — blijkt ook geen optie. De slicer kijkt naar printbaarheid (waar heb ik support nodig), niet naar lossendheid (kan ik dit uit een mal trekken). Twee compleet verschillende vragen. Handig om snel 3D prints te maken, maar niet echt behulpzaam voor het maken van een gietmal.
- Meshmixer — Autodesk, gratis, en hier de winnaar. Analysis → Overhangs, Support Angle op 90°, trekrichting instellen op Z. Je krijgt een directe visuele kleurmap van wat wel en niet lossend is. De Meshmixer-analyse op Kirbi is helder: bij een verticale trekrichting zijn de armpjes en voetjes undercuts. Een tweedelige mal gaat hier niet werken. Het moet meerdelig.
Drie delen, en geen één meer
Het uitgangspunt is: zo min mogelijk maldelen, zoveel mogelijk lossendheid. Ieder extra maldeel geeft extra complexiteit en dat wil ik vooral voorkomen. Na het lopen door de geometrie kom ik uit op drie delen — genummerd 1, 2 en 3 met stift op het printpoppetje zelf, zodat ik tijdens het malproces niet kwijt raak welk vlak waar komt.
Deel 1 — bovenkant met de oortjes
Deel 2 — middendeel met de armpjes
Deel 3 — onderkant met de voetjes en de giettrechter
De splitlijnen tekenin ik met de hand op het oranje poppetje. Geen software-gegenereerde parting lines, gewoon kijken waar het lossend zal zijn en daar met een dikke stift een streep zetten. Dat klinkt primitief maar werkt verrassend blijkt voor mij goed als je eenmaal weet wat je zoekt.
Plamuur-walletjes en de aluminium gietkist
Voor de eerste gietsessie bouw ik een gietkist uit vier stukken aluminium plaat, vastgezet met blauwe lijmklemmen. Voordeel: de aluminium panelen (van Polyestershoppen) zijn herbruikbaar, vlak, en de gips lost makkelijk los van het metaal. Nadeel: je moet de naden waterdicht maken. Daar komt de gele plamuur in beeld — plastiline / klei-achtig materiaal waar je rolletjes van draait en in de hoeken drukt. Het werkt als afdichting én als afsluiting van het deel dat je niet wil gieten. Voor de eerste maldeel druk je het poppetje tot de splitlijn in een dikke laag plamuur, zodat alleen het bovenste vlak vrij blijft voor de gips.
De gips — Modellgips, 15 minuten werkingstijd
Gebruikt: Modellgips van het Duitse merk, 5 kg zak, “15 min” werkingstijd. Mengverhouding ongeveer 1:1,4 (gips op water, gewicht). De pictogrammen op de zak zijn duidelijk: – 2,5–3 liter schoon water per 5 kg- met de hand mengen, niet machinaal – 40 minuten verwerkingstijd – 15 minuten echt vloeibaar – direct na gebruik schoonmaken — een halfuur later is het verhard en niet meer te verwijderen. Voor het mengen doe ik door het gips in het water te strooien (niet andersom), laten zinken, dan rustig roeren tot een dikke yoghurt-consistentie. Te dun → poreuze mal. Te dik → bobbels in het oppervlak en luchtbellen die je niet meer kwijt raakt.
Gieten, wachten, omdraaien
De eerste helft giet ik rustig in over één hoek — ik laat de gips zelf zijn weg vinden, want elk straaltje dat je rechtstreeks op het model giet trekt luchtbellen mee. Tikken tegen de gietkist helpt de bellen naar boven.
Na een paar uurtjes is de gips hard genoeg om de kist te openen. Plamuur eraf, gietkist opnieuw opbouwen, registratie-keys uitsnijden in het verharde gipsvlak (kleine kuiltjes op vier plekken), inzepen met groene zeep als release agent, en dan deel 2 gieten. Daarna nog een keer voor deel 3. De groene zeep is cruciaal — zonder release agent plakt vers gips aan oud gips als beton aan beton, en dan heb je geen mal maar een blok.
Drogen, en dan pas openmaken
Dit is het stukje dat geduld vraagt. De mal is na een paar uur stevig, maar nog lang niet droog. Voor slip casting moet de gips echt droog zijn — anders zuigt hij geen water uit de slip en krijg je geen wand-opbouw. Volgens de specificaties moet je de vers gegoten mal minimaal 48 tot 72 uur op kamertemperatuur, of in een oven op max 50°C als het sneller moet. Hoger dan 50°C en je gips verbrandt — letterlijk — en verliest zijn poreusheid. Pas na het drogen ga je openmaken. En dan is het moment van de waarheid: komen die armpjes en oortjes er ook echt uit zonder breuk?
Wat ik vandaag geleerd heb
Een paar dingen die ik in een volgende iteratie anders doe:
- Lossendheid is ontwerp, geen analyse achteraf. Een volgende keer pas ik het model in Blender of FreeCAD eerst aan — armpjes iets schuiner, voetjes iets ronder — zodat ik met twee in plaats van drie maldelen toe kan.
- Meshmixer is mijn beste vriend. Sneller en intuitiever dan FreeCAD, visueler, en gratis. Voor draft analysis op gedownloade Thingiverse-modellen is dit de tool.
- De gietkist herbruiken bespaart enorm veel tijd. Aluminium platen met lijmklemmen werken beter dan LEGO of een wegwerp-kartonnen doos. Investering die zich na de eerste mal terugverdient. En geeft bovendien veel minder troep om op te ruimen achteraf.
- Plamuur-walletjes zijn onmisbaar. Probeer geen splitlijnen te maken door gewoon gips in een halve kist te gieten — je krijgt nooit een nette overgang.
- Drie maldelen is het maximum voor handwerk. Meer dan dat en je verliest het overzicht over de uitneem-volgorde.
Kirbi lukt. Het poppetje komt er heel uit, de mal is herbruikbaar, en de drie delen passen netjes op elkaar dankzij de registratie-keys. Volgende stap: er daadwerkelijk slib in gieten en kijken wat eruit komt.
Wat heb ik gebruikt
– Bambu X1C (3D print Kirbi, PLA oranje)
– Thingiverse (bronmodel)
– Meshmixer (draft analysis)
– Modellgips, 15 min werkingstijd
– Aluminium gietkist + lijmklemmen
– Gele plamuur / plastiline
– Groene zeep (release agent)
– Stift voor splitlijnen direct op het model