12 November 2026 –
Een CO2-lasersnijder gebruiken om keramiek te decoreren. Kan dat? Ik heb al eens geprobeerd om tekst in geglazuurd keramiek te graveren. Dat ging prima, totdat het werkstuk de keramiekoven in ging. Tijdens het stoken werd de glazuur vloeibaar en verdwenen de letters weer. Weg gravure.
Tijd voor een andere aanpak. Dit keer gebruik ik onderglazuur op chamotteklei. Niet om met de laser diep in de klei te graveren, maar juist om plaatselijk de gekleurde onderglazuur te verwijderen. Op die plekken wordt de lichte klei weer zichtbaar. Het idee is eenvoudig. Maar blijft zo’n gravure ook zichtbaar na het stoken?
Van digitaal ontwerp naar keramiek
Voor dit experiment gebruik ik een aantal eenvoudige illustraties die ik in VCarve Pro heb voorbereid. Een raket, een astronaut, een zon, een palmboom en een planeet met ringen. In totaal zes verschillende motieven. De ontwerpen zijn oorspronkelijk bedoeld om met de lasersnijder uit MDF te snijden. De uitgesneden vormen kunnen vervolgens als voorbeeld dienen bij het maken van de keramische objecten.
Voor de eerste test gebruik ik een handgemaakte raket van chamotteklei. De raket is al gevormd en gedroogd, maar nog niet gebakken. Dat betekent dat de klei nog behoorlijk kwetsbaar is.
Onderglazuur aanbrengen
Normaal gesproken wordt keramiek vaak eerst biscuit gebakken voordat het wordt gedecoreerd. Bij deze test sla ik die stap over. De onderglazuur breng ik rechtstreeks aan op de gedroogde chamotteklei. De raket krijgt een blauwe buitenrand, een oranje romp, een rood raam en rode vlammen. Met zwarte lijnen worden de verschillende vlakken van elkaar gescheiden. Het aanbrengen gebeurt gewoon met een penseel. Laag voor laag, totdat de kleuren voldoende dekken.
Nog een laagje oranje. Het is belangrijk dat de onderglazuur voldoende dekt om straks contrast te krijgen tussen de gekleurde delen en de kale klei.
De raket positioneren in de lasersnijder
Een vlakke plaat MDF kun je eenvoudig in een lasersnijder leggen. Met een handgemaakt keramisch object is dat wat lastiger. De vorm is niet helemaal vlak en de positie moet behoorlijk nauwkeurig zijn. Ik gebruik daarom de buitencontour van de raket als hulpmiddel. Met de lasersoftware kan ik controleren waar de gravure terechtkomt en het object binnen die contour positioneren.
Voor de gravure heb ik drie elementen voorbereid:
– De tekst ‘To Infinity And Beyond!’
– Een kleine lijntekening van Buzz Lightyear in het ronde raam
– Een aantal sterren op de vinnen van de raket
De letters zijn ongeveer 9 mm hoog. Vooral de kleine tekening van Buzz Lightyear is interessant. Ik ben benieuwd of zulke dunne lijnen straks nog herkenbaar zijn.
Graveren met een 50 W CO2-laser
Voor het graveren gebruik ik een 50 W CO2-lasersnijder. De laser wordt niet gebruikt om de klei zelf te bewerken, maar om de onderglazuur plaatselijk weg te halen. De totale graveertijd bedraagt ongeveer twee minuten. Met maximaal vermogen en 50% snelheid doet de CO2 laser zijn werk. Tijdens het graveren wordt de onderglazuur op de belichte plekken verhit en daarmee gedeeltelijk verwijderd. Er blijft een fijn, los poeder achter op het oppervlak.
Dat poeder verwijder ik voorzichtig met een zacht borsteltje. De klei is immers nog niet gebakken en daardoor kwetsbaar.
Op de gegraveerde plekken ligt nog wat los materiaal.
Op dit moment ziet het er veelbelovend uit. De letters zijn zichtbaar en ook de kleine details lijken goed te zijn overgekomen. Maar het belangrijkste moet nog gebeuren: het stoken.
Het resultaat na het stoken
Na het stoken kan ik pas echt beoordelen of deze techniek werkt. En dat doet het! De letters zijn nog steeds goed leesbaar. De sterretjes op de vinnen zijn herkenbaar en zelfs de kleine lijntekening van Buzz Lightyear is zichtbaar gebleven. Op de plekken waar de laser de onderglazuur heeft verwijderd, zie je de lichte kleur van de chamotteklei terug. Het contrast met de oranje en blauwe onderglazuur is behoorlijk groot.
De tekst ‘To Infinity And Beyond!’ is ongeveer 9 mm hoog. Dat is niet bijzonder groot, zeker niet voor een handgemaakt keramisch object met een enigszins onregelmatig oppervlak.
Niet helemaal strak. Maar dat hoeft ook niet
Wanneer je met een CO2-laser in MDF of acrylaat graveert, kun je behoorlijk scherpe resultaten bereiken. Bij onderglazuur op keramiek werkt dat net even anders. De randen van de letters zijn niet overal even strak. Sommige lijnen zijn een beetje rafelig en op een aantal plekken blijft een klein beetje kleur achter. Ook de ondergrond speelt mee. Chamotteklei bevat relatief grove deeltjes en is niet zo egaal als bijvoorbeeld een plaat MDF.
Persoonlijk vind ik dat niet zo’n probleem. Het blijft tenslotte een handgemaakt keramisch object. Een beetje onregelmatigheid past daar prima bij. Wat me vooral verrast, is hoeveel detail er overeind blijft.
Waarom werkt onderglazuur wel?
Het verschil zit vooral in het gedrag van de gebruikte materialen tijdens het stoken. Bij mijn eerdere experiment graveerde ik in gewone glazuur. Tijdens het stoken smolt die glazuur en vloeide deze opnieuw over het oppervlak. De gegraveerde letters liepen daardoor dicht. Onderglazuur gedraagt zich anders. De kleurstoffen en pigmenten zijn bedoeld om tijdens het stoken op hun plaats te blijven. Ze vloeien veel minder dan een gewone glazuurlaag. Door met de laser plaatselijk onderglazuur te verwijderen, ontstaat een patroon van gekleurde vlakken en kale klei. De gravure hoeft dus niet diep te zijn. Het is vooral het kleurverschil dat de tekst en illustraties zichtbaar maakt. Na het stoken en de transparante glazuurafwerking blijft dat contrast bestaan.
Wat kan er nog beter?
Dit eerste experiment is geslaagd, maar er zijn nog genoeg dingen die ik verder wil uitzoeken. Zo ben ik benieuwd hoe klein de letters kunnen worden voordat ze niet meer goed leesbaar zijn. De huidige letters van 9 mm zijn duidelijk zichtbaar, maar kan het ook met 5 mm? Of misschien nog kleiner? Daarnaast wil ik experimenteren met het laservermogen en de graveersnelheid. Mogelijk kan ik met minder vermogen de onderglazuur netter verwijderen, zonder de randen te veel aan te tasten. Ook andere kleuren en kleisoorten zijn interessant. Een lichte gravure in donkerblauwe of zwarte onderglazuur zou bijvoorbeeld een heel ander resultaat kunnen geven.
Wat heb ik gebruikt?
– 50 W CO2-lasersnijder
– VCarve Pro voor de ontwerpen
– MDF voor de oorspronkelijke motieven
– Chamotteklei
– Onderglazuur in blauw, oranje, rood en zwart
– Penselen en een zacht borsteltje
– Keramiekoven
– Transparante glazuur voor de afwerking
Conclusie
Met een CO2-laser kun je dus niet alleen hout, kunststof en andere materialen bewerken, maar ook onderglazuur op keramiek. Het principe is eigenlijk verrassend eenvoudig. Je brengt eerst kleur aan op de klei en gebruikt vervolgens de laser om die kleur op specifieke plekken weer te verwijderen. Geen sjablonen, geen ingewikkeld penseelwerk voor de kleine details. Gewoon een digitaal ontwerp dat je met de laser overbrengt op keramiek.
Het resultaat is niet zo strak als een gravure in MDF, maar dat hoeft wat mij betreft ook niet. Een geslaagd experiment, en zeker iets om verder mee te spelen. De CO2-laser blijkt niet alleen een snijder of graveermachine. In dit geval is het eigenlijk een heel nauwkeurige gum.
